اجتماعی: فرسودگی شغلی و راه های مقابله با آن

 

فرسودگی شغلی و راه های مقابله با آن

قسمت عمده ای از زندگی روزانه هر شخص صرف اشتغال به کار می شود. فعالیت کاری از نظر سلامت روانی شخص فعالیتی مهم به حساب می آید و کار وسیله ای است که برای فرد استقلال می آورد و رشد عزت نفس او را مساعد می کند نتایج پژوهش فریدمن و آرپن نشان می دهد که خشنودی شغلی با شادکامی کلی رابطه دارد. همچنین بررسی گچمن و سیلز نشان داد که بهداشت روانی و امید به زندگی طولانی با خشنودی شغلی رابطه دارد.

عوامل متعددی همواره به عنوان منابع فشارهای روانی در محیط کار وجود دارند، از قبیل عوامل محیطی و فیزیکی چون سر و صدا، ازدحام، نور و صوت نامناسب عوامل انسانی چون تعارض با افراد دیگر، عوامل سازمانی چون تراکم کاری، سیاست گذاری نادرست و... در مقابل این استرسها اگر شخص قادر به مقابله مؤثر با آنها نباشد دستخوش عوارض متعدد جسمی و روانی و رفتاری می شود طولانی شدن فشارهای روانی ممکن است موجب کاهش رضایتمندی از شغل و منجر به فرسودگی شغلی شود که پیامد آن کسالت، بی تفاوتی و کاهش اثربخشی، خستگی، ناکامی و حتی دلسردی در شخص می شود. فرسودگی شغلی نه تنها با بهداشت روانی یک شخص بلکه با میزان بهره وری او نیز رابطه دارد. لذا آشنا شدن با روش های مقابله مؤثر با فشارهای روانی و غلبه بر فرسودگی شغلی می تواند به ارتقاء بهداشت روانی و افزایش اثر بخشی و بهره وری نیروی انسانی کمک کند.

فشارهای روانی محل کار و راه های مقابله با آنها چگونه می توانید به رغم این همه مشکل، سلامت خود را حفظ کنید؟ همه فشارهای روانی در کار را تجربه کرده اید. این همان احساس فرسودگی است که سبب می شود سردرد بگیریم یا وقتی تلفن به صدا در می آید و یا وقتی که رئیس از ما سؤالی می پرسد عرق سرد بر پیشانی ما بنشیند. صدای رایانه های شخصی، گیج شدن از کار کاربران و ... به ظاهر فقط تعدادی از منابع فشارهای روانی در محیط کار هستند. تحقیق ها نشان می دهد که فشار روانی می تواند شامل هر دو بعد جسمی و روانی بشود زیرا در فشار روانی، بدن ما زمانی واکنش نشان می دهد که مورد حمله واقع می شود و درمان در این موقع، هم جسمی و هم هیجانی است. انتقال دهنده های عصبی در خون رها می شوند و تغییرهای فیزیکی را به وجود می آورند. از جمله این تغییرها میتوان به ضربان قلب اشاره کرد که بدن را مستعد جنگ و گریز می سازد. علایم و عوارض فشار روانی می تواند به صورت جسمی، روانی و رفتاری تجلی پیدا کند.

نشانه های فشار روانی

فیزیکی: سردرد، دندان دردهای طاقت فرسا، سفتی و دردناک شدن گلو، پرخاشگری، دردسینه، تنگی نفس، تپش قلب، فشار خون بالا، دردهای عضلانی، اسهال، افزایش تعرق، بیخوابی، بیماریهای متعدد روانشناختی، اضطراب، تحریک پذیری، بی احساسی، احساس بیچارگی، ناامیدی، غضبناکی، فقدان مدیریت و ناامنی رفتاری، پرخوری و کم اشتهایی، بی صبری، بحث کردن زیاد، تعلل، افزایش مصرف الکل، افزایش مصرف سیگار، کناره گیری از دیگران، سهل انگاری از جوابگویی، عملکردهای کاری ضعیف، بهداشت شخصی ضعیف، تغییر در اعمال مذهبی. پژوهش ها نشان می دهد که اگر فشار روانی زمان زیادی ادامه یابد ممکن است زمینه ساز بیماری های جسمی یا هیجانی شود که به دلیل فعل و انفعالهای شیمیایی است که در جریان فشار روانی رخ می دهند.

 به هر حال اگر شما روزی احساس کردید که دچار فشار روانی شده اید راه های مؤثری برای مبارزه با آن وجود دارد:

1- از خودتان محافظت کنید بهترین راه برای رهایی از فشار روانی این است که به شیوه های صحیح زندگی کنید که این مورد خود موردهای زیر را میتواند شامل شود؛ تمرینهای ورزشی مناسب، خواب کافی و مناسب، غذای متعادل.

 چگونه این سه به ما کمک می کند؟

حرکتهای ورزشی هوازی کمک می کند که ما نیرویی را که ممکن است سبب فشار روانی شود تخلیه کنیم. خواب کافی کمک می کند تا با یک تجدید قوا از عهده مشکلات براییم و تغذیه خود شامل مصرف میوه ها، سبزیهایی است که بدن را قوی و نیرومند می سازد.

2- مدیریت زمان داشته باشید. هدفهای خود را مشخص کرده و کارهایتان را مطابق با آن مشخص کنید. اول وظیفه تان را اجرا کنید. کارها و وظیفه های دشوار را برای زمانی از روز که خیلی آماده و فعال هستید نگه دارید و در آخر وظیفه های آسان را زمانی که احساس می کنید نیروی کمتری دارید اجرا کنید.

3- زمان استراحت داشته باشید تعطیلات و آخر هفته طولانی داشته باشید. زمان کوتاهی را هم برای دراز کشیدن، قدم زدن، آرمیدگی و ... داشته باشید. همچنین حدود و ظرفیت خود را شناخته و در مواقع لازم برای وظیفه های محول شده اضافی جواب منفی دهید.

4- سلاح خود را مشخص کنید. سعی نکنید همیشه با کسانی که شما را پرخاشگر و عصبانی می کنند بحث کنید مباحثتان را برای مواقع و مسائل واقعی نگه دارید. حال اگر دچار فشار روانی هستید به موارد زیر توجه کنید.

اول از همه این که خود درمانی نکنید، خود درمانی و الکل مثل این است که به مشکلاتتان کمک کند چون این داروها شما را بدتر خواهند کرد شما بهتر است درمان های تخصصی دریافت کنید همچنین شاید لازم باشد شما این کار پردردسر را رها کنید. اما اول از خودتان بپرسید آیا شما کارتان را به درستی تغییر می دهید (به قول معروف از چاله به چاه نیافتید)

5- فرسودگی شغلی

فرسودگی شغلی یا کارزدگی را شاید بتوان چنین تعریف کرد: فرسودگی شغلی از پا افتادگی و رخوت متصدی شغل به خاطر فشار روانی کار است که شخص نتوانسته به طور مناسبی با آن مقابله کند. فرسودگی شغلی را گاهی افسردگی شغلی نیز می نامند. فرسودگی شغلی پیامد زیانباری به همراه دارد شامل:

1- کاهش نیروی ذخیره شده در بدن فرد

2- پایین آمدن سطح مقاومت فرد نسبت به بیماری

3- افزایش نارضایتی و بدبینی

4- افزایش غیبت از کار و کاهش کارایی در کار

5- مشکلات بین فردی و کناره گیری

6- سوء مصرف مواد و داروها و خود درمانی برای کاستن تنش ها